کتاب اردیبهشت کتاب اثر مهدی کاموس انتشارات شنل

«اردیبهشت کتاب؛ مردم‌نگاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران» که به قلم مهدی کاموس از سوی خانه کتاب و ادبیات ایران و انتشارات شنل منتشر شده پژوهشی مردم‌نگارانه از سی‌وسومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، اردیبهشت ۱۴۰۱ است. نویسنده در این کتاب سعی دارد روایتی متفاوت از روایت‌های رسمی و دولتی یا روایت‌های برخاسته از خواست بخش خصوصی و ناشران و توزیع‌کنندگان بزرگ را ارائه دهد. در این پژوهش کیفی، به کیفیت رفتاری مشارکت‌کنندگان در نمایشگاه کتاب تهران، توجه شده است. شاید کارکرد مهم این کتاب روایت چگونگی هژمونیک شدن معانی متفاوت از کتاب، صنعت نشر، سیاست‌های فرهنگی دولت و ذی‌نفعان در رویارویی با نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران خواهد بود. نویسنده با تاکید بر نظریه «هانری لوفور» و نظریه «بازتولید اجتماعی» سعی دارد به ترسیم فضایی که نمایشگاه کتاب در نسبت با مخاطب برقرار می‌کند، مفهوم‌پردازی کند. مفهومی که از دل مفاهیم فضای «درک شده» فضای «زیسته‌شده» و فضای «تصور شده» به وجود می‌آید. سوال مرکزی پژوهش مردم‌نگارانه نمایشگاه کتاب، مبتنی بر شناخت، توصیف و تبیین الگوهای رفتاری مشارکت‌کنندگان در تعامل با مکان نمایشگاه و فضای نمایشگاهی است. نویسنده معتقد است که مشارکت‌کنندگان در نمایشگاه کتاب «دیگری» نبودند و خودم را درمیان آن‌ها می‌دیدم. به همین دلیل او روش ارائه داده‌ها را تلفیقی از روش‌های خود مردم‌نگاری، «اعترافی» و در نهایت «داستان» ترسیم کرده است. کاموس، نمایشگاه کتاب را به‌مثابه متنی دانسته که به خوانش و نگارش آن پرداخته است. هدف از این خوانش، کشف زبان مردم مشارکت‌کننده یا همان نمایشگاه کتاب روها بوده نه کشف دستور زبان نمایشگاه کتاب. بنابراین این کتاب را با رویکردی متفاوتی می‌توان یافت که تنها به ارائه آمار و اطلاعات کمّی، بسنده نکرده بلکه نگاهی مردم‌شناسانه و گاهی جامعه‌شناسانه، به موضوع پژوهش خود داشته و فراتر از ارائه اطلاعاتی صرف است. «اردیبهشت کتاب» را شاید تجربه‌ای منحصر به فرد در نگاه به مخاطبان نمایشگاه کتاب بتوان یافت. نگاهی که می‌تواند آن را به حوزه‌های پژوهشی در عرصه فرهنگ، تعمیم داد و از دل این مشاهدات مردم‌نگارانه به برنامه‌ریزی و تعامل موثر، با مخاطب رویدادهای فرهنگی رسید.