کتاب محتوم نگاه علم به زندگی بدون اراده‌ی آزاد اثر رابرت ام ساپولسکی ترجمه عباس سیدین انتشارات نوین توسعه چاپ اول

رابرت ام ساپولسکی

رقعی

گالینگور

تحریر

انتشارات نوین توسعه

456

درباره فلسفه

9786225213517

ایران

فارسی

صیح و سالم با بسته بندی خوب دستم رسید

از نظر ظاهری و کیفیت کاغذ و چاپ و فونت خوبه. محتوای کتاب هم خوبه و همونی هست که انتظار میرفت. از نظر ترجمه هم مشکلی ندیدم که بخواد اذیت کنه.

یکی از جنجالی‌ترین کتاب‌ها درباره‌ی اراده و اختیار. کتابی که ادعا می‌کنه انسان فاقد اختیاره و عملاً محتوم به سرنوشتی هست که ژنتیک و عوامل محیطی براش مقدر کردن. با اینکه با دیدگاه‌های مطرح شده در کتاب تا حد زیادی موافق نیستم، ولی از اونجایی که دوست دارم باورهام رو به چالش بکشم قصد مطالعه‌ش رو دارم. با توجه به اینکه نویسنده‌ش دانشمند بزرگیه که الکی ایده‌پردازی نمی‌کنه، بلکه نتیجه‌ی سال‌ها پژوهشش رو تو کتاب آورده، مطمئنم دیدگاهم به مسئله اراده و اختیار خیلی تغییر خواهد کرد. تا چه شود! کیفیت چاپ خیلی خوبه و فونتی هم که برای نگارش متن استفاده شده خیلی چشم‌نوازه. جلد گالینگوره و مطابق با مشخصات سایت زدلا برام ارسال شد. کاملا هم سالم تحویل گرفتم.

کتاب «محتوم» در توصیف «تأثیرات» فوق‌العاده قوی و به‌روزه؛ تقریباً هیچ‌کس نمی‌تونه انکار کنه که ژنتیک، هورمون‌ها، تجربه کودکی، فرهنگ و حتی باکتری‌های روده روی رفتار ما اثر عمیقی دارن. ساپولسکی این بخش رو با دقت و شواهد فراوان برده به آخر خط و واقعاً کارش درخشان است. اما دقیقاً در همان نقطه‌ای که باید از «تأثیر بسیار زیاد» به «تعیین ۱۰۰٪ و حذف کامل هر نوع کنترل معنادار» برسه، دچار یک خطای منطقی-علمی می‌شه که تقریباً همه نوروبیولوژیست‌های منتقد (کوین میچل، مایکل گزانینگا، پیتر تس، آلفرد مه‌لائو و ...) روی آن اتفاق نظر دارن: او «عدم وجود جادوی غیرمادی» را با «عدم وجود هر نوع کنترل واقعی در سطح ارگانیسم» یکی می‌کنه. این مثل اینه که بگیم چون ماشین کاملاً از قوانین فیزیک و مهندسی پیروی می‌کنه، پس راننده هیچ کنترلی نداره و فقط یک توهم داره که داره فرمان می‌زنه. در حالی که کنترل واقعی (یعنی توانایی هدایت سیستم به سمت اهداف، بر اساس اطلاعات و دلایل) خودش یک ویژگی نوظهور (emergent) و کاملاً فیزیکی سیستم‌های پیچیده تکامل‌یافته است. مغز ما دقیقاً برای همین کار ساخته شده: نه فقط واکنش نشان دادن، بلکه کنترل کردن رفتار خودش در دنیای واقعی. نتیجه: نیمه اول کتاب (تأثیر عوامل پیشین) تقریباً غیرقابل رد کردنه و ۱۰/۱۰. نیمه دوم (نتیجه‌گیری به نبود کامل هر نوع اراده یا کنترل معنادار) از نظر بیولوژی معاصر بیش از حد کاهش‌گرا و ساده‌انگارانه است و ۴/۱۰. در یک جمله: ساپولسکی بهترین وکیل مدافع جبرگرایی بیولوژیک در نسل ماست، اما دادگاه علم هنوز رأی نهایی رو نداده و شواهد موجود بیشتر به نفع «اراده محدود ولی واقعی» است تا «اراده صفر». و اما در مورد ترجمه: سیدین طنز و سادگی سبک ساپولسکی رو خوب حفظ کرده، و حتی برخی مثال‌ها رو با زمینه فرهنگی ایرانی تطبیق داده تا برای مخاطب فارسی‌زبان قابل‌فهم‌تر بشه. مثلاً در جشن امضای کتاب، خودش توضیح داده که چطور تلاش کرده نثر پیچیده علمی رو بدون از دست دادن عمق، ساده و خواندنی کنه. اما: ترجمه در جاهای فنی (مثل اصطلاحات نوروبیولوژی) افتضاحه و نیاز به ویرایش تخصصی بیشتری داشته – مثلاً جملات طولانی رو باید چند بار خوند تا فهمید، چون محتوا ذاتاً سنگینه و تسلط مترجم به حوزه روانشناسی/عصب‌شناسی کافی نبوده. ترجمه در مجموع خوب اما بعضاً نچسب و ضعیفه (۷ از ۱۰)