کتاب رباعیات مهستی گنجوی اثر مهستی گنجوی انتشارات ناهونته

کتاب رباعیات مهستی گنجوی از انتشارات ناهونته مهستی یا مَه سَتی یا مِه سِتی گنجوی که نام اصلی او منیژه بود، در 23 اردیبهشت 468 در گنجه در روزگار غزنویان چشم به جهان گشود. مه ستی متشکل است از «مه» به معنی بزرگ و «ستی» به معنی خانم و در مجموع به معنی «خانم بزرگ» یا «بانوی بزرگ» و درباره ی شهرتش به این نام داستان های گوناگونی گفته شده و نامدارترین آنها روایت رشید یاسمی است که می گوید در یکی از گفتگوهایش با سلطان سنجر گفته است که کوچکترین و نامرئی ترین فرد در محیط خود است. سلطان با او مخالفت کرده و می گوید به مه هستی (یعنی تو از همه بزرگتر هستی) و پس از آن به مه ستی (مهستی) نامیده شد. از چهار سالگی به مکتب رفت. چنگ و عود و تار را به استادی می نواخت. از نخستین و نامدارترین زنان تاریخ ادبیات فارسی است. یکی از نامدارترین رباعی سرایان زبان فارسی است. در سروده هایش زنی فتنه گر و زیبا بوده است که عاشقان فراوانی داشته، از جمله امیر احمد تاج الدین بن خطیب که فرزند خطیب گنجه بوده است و عاقبت با هم ازدواج کرده اند. ابن خطیب نیز مانند مه ستی طبع شعر داشته و رباعیاتی نیز از او به جا مانده است. از زندگی او آگاهی چندانی نداریم، آنچه هست اشاراتی است که در تذکره های دولتشاه سمرقندی، امین احمد رازی و آذر بیگدلی آمیخته با افسانه سرایی آمده است. دیوان اشعار او نیز به جا نمانده است و رباعی هایی از او در نزهه المجالس (سده ی هفتم)، مونس الاحرار (سده ی هشتم) و کتاب های دیگر مانده است. کتابی ظاهراً از سده ی هفتم به جا مانده که شامل مناظرات مه ستی با امیر محمد است که البته بسیاری صحت و اصالت و درستی آن را نپذیرفته اند. دیوانی از او تا اوایل سده ی دهم در هرات موجود بوده است که در تاختن عبیدالله خان ازبک از بین رفته است. مه ستی به علت ابتکاری که در گزینش درون مایه های شعرهای خود و وصف صاحبان پیشه های گوناگون و سرگرمی های گوناگون مردم روزگار خود به کار برده است، پیشرو گونه ی ویژه ای از شعر شناخته می شود که بعدها در روزگار صفوی رواج بیشتری یافته و شهرآشوب نام گرفت. مه ستی در 25 خرداد 539 در گنجه درگذشت و در همان شهر به خاک سپرده شد. رضا شالبافان