کتاب بررسی تطبیقی مسائل کلامی آثار فارسی امام محمد غزالی و مثنوی معنوی مولانا اثر عاشور حسن‌زاده عرب نشر متخصصان

دکتر عاشور حسن‌زاده عرب پژوهشگر حوزه ادبیات تطبیقی اهل استان خوزستان – اهواز دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی و مدرس دانشگاه است. مباحث کلامی از جمله موضوعاتی است که بر جهان‌بینی عارفان تاثیر بسیاری داشته است. کلام دانشی است که سعی در پاسخگویی به شبهه‌های مطرح شده در زمینه اعتقادات دینی دارد. کتاب حاضر با هدف تحلیل و تطبیق اندیشه‌های کلامی مولانا و امام محمد غزالی تدوین یافته است. نویسنده پس از بررسی مفاهیم کلامی مثنوی مولانا و تطبیق آن با اندیشه‌های امام محمد غزالی، که یکی از سرچشمه‌های اندیشه کلامی مولاناست؛ به بررسی تحلیلی، تطبیقی جستارهایی از قبیل: توحید، معاد، نبوت، توکل، جبر و اختیار، عدل، حسن و قبح، قضا و قدر و... از دیدگاه غزالی و مولانا پرداخته است. نتیجه اینکه: در نگاه غزالی و مولانا تفسیر و تبیینی که از «توحید» بدست می‌آید، وحدت کلمه در نفی هرگونه نقص و نیازمندی و شریک داشتن از ذات اقدس الهی و دوری از شرک است. غزالی در بسیاری از مواضع کلامی خود، از جمله توکل، عدل، حسن و قبح و... پا را از دایرۀ کلام اشعری فراتر می‌نهد و بر خلاف آن عمل می‌کند او با اتکاء به دیدگاه اشعری خود، نبوت را امری ضروری نمی‌داند؛ هر چند برای آن فوایدی قائل است. وی در بیان ضرورت وجود نبی بیشتر به فواید دنیوی نبوت تاکید دارد و «معجزه» را یکی از راه‌های شناخت نبی می‌داند. در مورد جبر نیز هر دو اندیشمند با انگیزه‌های متفاوت «جبر» نسبی را در انسان پذیرفته‌اند. در کل با توجه به همه‌ی مباحثی که مطرح شد نباید تصور نماییم که میان اندیشۀ غزالی و مولانا تمایزی کامل و مشخص وجود دارد.