کتاب فلسفه هیوم اثر دکتر سید محمد نقیب انتشارات فلسفه و فرهنگ

دکتر سید محمد نقیب

رقعی

شومیز

تحریر

انتشارات فلسفه و فرهنگ

۸۶

فلسفه هیوم

۹۷۸۶۲۲۹۰۱۷۳۸۸

۱

ایران

فارسی

۱۴۰۵

معرفی کتاب فلسفه هیوم: مقدمه: چرا امروز باید هیوم را خواند؟ در میان فیلسوفان عصر روشنگری، دیوید هیوم جایگاهی استثنایی دارد. او نه تنها یک تجربه‌گرای سرسخت، بلکه جراحی است که با تیغ نقد، به جانِ پیش‌فرض‌های هزارساله‌ی بشر درباره‌ی عقل، اخلاق و سیاست افتاده است. کتاب حاضر، پژوهشی جامع و ساختارمند است که تلاش می‌کند میراث هیوم را نه به عنوان قطعاتی پراکنده، بلکه در قالب یک منظومه‌ی فکری واحد تحت عنوان «علم طبیعت آدمی» بازخوانی کند. نویسنده در این اثر، گام‌به‌گام از تاریک‌خانه‌ی ذهن و ادراکات حسی آغاز کرده و تا برپا ساختن بنای مستحکم جامعه و سیاست پیش می‌رود. فصل اول: پی‌ریزی علم نوین طبیعت آدمی کتاب با ترسیم نقشه‌ی راه هیوم آغاز می‌شود. نویسنده در فصل نخست، خواننده را با پروژه‌ی اصلی هیوم یعنی تدوین «علم طبیعت آدمی» آشنا می‌کند. در این بخش، تفاوت ظریف میان «انطباعات» و «تصورات» و مکانیسم پیچیده‌ی «تداعی معانی» با زبانی دقیق واکاوی شده است. یکی از نقاط قوت این فصل، بررسی تحلیل مشهور هیوم از «علیت» و نقد مفهوم سنتی «جوهر» است. نویسنده به خوبی تبیین می‌کند که چگونه هیوم، ضرورت منطقی را از جهان خارج زدوده و آن را به یک «عادت ذهنی» تقلیل می‌دهد؛ چرخشی که تاریخ فلسفه را به پیش و پس از خود تقسیم کرد. فصل دوم: لرزه بر پیکرِ یقین؛ از "من" تا "خدا" در فصل دوم، نویسنده به سراغ چالش‌برانگیزترین بخش‌های فلسفه‌ی هیوم می‌رود: مسئله‌ی «این‌همانی شخصی» و «وجود خدا». در این بخش از کتاب، خواننده با این پرسش مهیب روبرو می‌شود که آیا «من» به عنوان یک هسته‌ی ثابت وجود دارد؟ نویسنده با تشریح دیدگاه هیوم، نشان می‌دهد که آنچه ما «خود» می‌نامیم، چیزی جز توده‌ای از ادراکات گذرا نیست. همچنین نقد هیوم بر براهین اثبات وجود خدا و بررسی ماهیت «شکاکیت معتدل» او، از دیگر مباحث کلیدی این فصل است که به خواننده کمک می‌کند تا مرز میان شک مخرب و شک سازنده را درک کند. فصل سوم: اخلاق؛ قلمرو احساس و همدلی یکی از بخش‌های بدیع و خواندنی کتاب، فصل سوم است که به مبانی اخلاق می‌پردازد. در حالی که قرن‌ها عقل به عنوان داور نهایی اخلاق شناخته می‌شد، نویسنده نشان می‌دهد که چگونه هیوم با شعار «عقل بنده انفعالات است»، انقلاب می‌آفریند. در این فصل، مفاهیم حیاتی همچون «انفعالات مستقیم و غیرمستقیم»، «اراده و آزادی» و به ویژه مفهوم درخشان "همدلی" (Sympathy) به دقت بررسی شده‌اند. کتاب به خوبی توضیح می‌دهد که از نظر هیوم، فضیلت و عدالت نه از آسمان یا عقلِ انتزاعی، بلکه از دل نیازهای اجتماعی و حس نیک‌خواهی بشری برمی‌خیزد. فصل چهار: سیاست به‌مثابه علم؛ از بیعت تا قانون نقطه تمایز این اثر با بسیاری از کتب مشابه، توجه ویژه به فلسفه سیاسی هیوم در فصل پایانی است. نویسنده در این بخش، تجربه‌گرایی هیوم را در ساحت اجتماع دنبال می‌کند. بررسی منشأ جامعه، تشکیل حکومت و حدود وفاداری شهروندان (بیعت)، از مباحث مهم این فصل است. کتاب نشان می‌دهد که هیوم چگونه با رد نظریه‌های انتزاعی «قرارداد اجتماعی»، سیاست را بر پایه‌ی فایده‌مندی و واقعیت‌های تاریخی بنا می‌کند. بخش مربوط به «قوانین ملت‌ها» تصویری روشن از نگاه واقع‌گرایانه‌ی هیوم به نظم جهانی ارائه می‌دهد. نتیجه‌گیری: ترازنامه‌ی یک اندیشه کتاب «سید محمد نقیب» تنها یک گزارش تاریخی نیست؛ بلکه دعوتی است به تفکر دوباره درباره‌ی بدیهیات. نویسنده توانسته است اثری خلق کند که هم برای دانشجویان فلسفه به‌عنوان یک متن آموزشی قابل استفاده باشد، و هم برای خواننده‌ی جدی حوزه‌ی اندیشه که به دنبال فهم ریشه‌های مدرنیته است. این اثر، روایت‌گر فیلسوفی است که می‌خواست ما را از توهم یقین نجات دهد و به ما بیاموزد که چگونه در عین شکاک بودن، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی زندگی کنیم.

دکتر سید محمد نقیب در سال ۱۳۴۳ در شهر تهران متولد شدند. ایشان دارای مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترای فلسفه غرب از دانشگاه شهید بهشتی و دانشگاه آزاد اسلامی می‌باشند. از ایشان تاکنون ۱۰ عنوان کتاب در زمینه فلسفه‌ غرب ترجمه و تألیف گردیده که از جمله آن‌ها می‌توان به "خدا و صفات او در فلسفه افلوطین" ، "مقدمه‌ای به انئادهای افلوطین، "مقایسه مبادی هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی مثال‌خیر در فلسفه افلاطون و افلوطین" ، "آپیرون (بی‌نهایت) ایجاد و انهدام عالم در فلسفه آناکسیماندر" و کتاب حاضر و غیره اشاره کرد.