کتاب قصارهای یونانی اثر دیوجنس لائرتیوس ترجمه بهنام چهرزاد انتشارات چهرزاد

کتاب «قصارهای یونانی»، نوشته‌ی دیوجنس (دیوژن) لائرتیوس، حاصل سنت دیرپای تاریخ‌نگاری فلسفی در جهان یونان باستان است. این اثر که احتمالاً در قرن سوم میلادی به زبان یونانی پدید آمده، جامع‌ترین مجموعه‌ی بازمانده درباره زندگی، عقاید، منش و روایت‌های حاشیه‌ای فیلسوفان یونانی به شمار می‌رود. ماهیت دوگانه آن، که میان تاریخ‌نگاری، زندگینامه‌نویسی و گردآوری آموزه‌های فلسفی حرکت می‌کند، این متن را به یکی از مهم‌ترین منابع شناخت ما از سنت‌های فکری یونان کهن تبدیل کرده است. دیوجنس لائرتیوس فلسفه را پدیده‌ای صرفاً یونانی نمی‌داند؛ او روایت خود را از گستره‌ای وسیع آغاز کرده و به «دانایان» تمدن‌های دیگر، از مغان ایرانی و دروئیدهای گال گرفته تا مرتاضان هندی اشاره می‌کند. سپس با ورود به مکاتب یونانی، از سنت ایونی تا نحله ایتالیایی، و از فیثاغورثیان و کلبیان تا رواقیان، شکاکان و اپیکوریان را با جزئیاتی بی‌نظیر معرفی می‌کند. “جذابیت و ارزش واقعی این اثر در تلفیق غریبِ زندگی‌نامه، شعر، حکایت، آموزه و حتی شایعه نهفته است؛ آمیزه‌ای که چهره‌ی فیلسوفان بزرگ تاریخ را از ورای روایت‌های صرفاً نظری، انسانی، خطاپذیر، عجیب، گاه شوخ‌طبع و گاه آشفته نشان می‌دهد.” هرچند دیوجنس گاه تاریخ را با افسانه درمی‌آمیزد، اما همین بی‌واسطگی و جمع‌آوری بی‌سانسور همه‌ی روایت‌ها سبب شده که اثر او بزرگ‌ترین گنجینه‌ی حافظه‌ی تاریخی بشر باقی بماند؛ مجموعه‌ای که اگر گردآوری نمی‌شد، شاید بسیاری از این منابع برای همیشه محو می‌شدند. این کتاب نه یک رساله فلسفی منسجم، بلکه یک تاریخ فرهنگی زنده از فلسفه است.