کتاب دو روی سکۀ کمک‌های بین‌المللی اثر یان. پی پرانک نشر آماره

موضوع کمک‌های توسعه بین‌المللی، که از آنها با عنوان «کمک‌های بلاعوض» نیز نام برده می‌شود، از جمله موضوعاتی است که جایگاه ثابتی را در مباحث مربوط به «توسعه» به خود اختصاص داده است. با این حال، نگرش‌‌ها در مورد نقش و نحوه تأثیرگذاری این کمک‌ها، در طول زمان، دستخوش تغییر و تحولات گسترده‌‌‌ای گردیده است. در نتیجه، تئوری‌های مربوط به توسعه بین‌المللی نیز به واسطه تغییر جایگاه کمک‌های بین‌المللی دچار تحولات گسترده‌‌‌ای گردیده‌‌‌‌‌اند. در حالیکه، در دهه‌های نخستین پس از جنگ جهانی دوم، نیاز کشورهای کم درآمد به کمک‌های بین‌المللی برای تحریک و تقویت توسعه اقتصادی و اجتماعی این کشورها، امری پذیرفته شده و معقول قلمداد می‌شد، اما طی سالهای اخیر، تردیدهایی جدی در زمینه ماهیت و خاصیت این کمک‌‌ها و همچنین تأثیر‌گذاری آن بر امر توسعه، مطرح گردیده است، به گونه‌‌‌ای که نظریاتی متفاوت و گاه متناقض در این زمینه از سوی کارشناسان مطرح شده است و در این میان، مباحثی چون ژئوپولوتیک بودن کمک‌های بین‌المللی، مشروط بودن کمک هاو ماهیت حقیقی برنامه‌های مرتبط با کمک‌های بین‌المللی، از سوی کارشناسان و صاحب نظران مورد بحث قرار گرفته است. یان پرانک، در مقاله‌‌‌ای تحت عنوان «کمک‌های بین‌المللی به عنوان کاتالیزور» در شماره سپتامبر 2001 نشریه «توسعه و تحول» می‌نویسد: «کمک‌های بین‌المللی، محرک اصلی توسعه نیستند و چه بسا که گاهی در مسیر توسعه، خلل نیز ایجاد کنند. مسأله اصلی، اینجاست که برای استفاده اصولی و بهینه از کمک‌های بین‌المللی به عنوان عامل توسعه پایدار و موفق، می‌بایستی حاکمیت را بر اساس شرایط، تعدیل کرد، شرایطی که تحقق آن بدون کمک عوامل خارجی میسر نخواهد بود. بنابراین،کمک‌های بین‌المللی را باید در وهله اول به عنوان یک «کاتالیزور» و سرعت بخش تحول مورد استفاده قرار داد، یعنی فاکتوری که به ایجاد و گسترش سایر منابع تحول ساز کمک می‌کند و ظرفیت‌های داخلی را تقویت می‌کند و علاوه بر آن، اختلافات اجتماعی ناشی از توسعه‌های ناپایدار را نیز حل می‌نماید، آنچه در این میان، بیش از همه مورد نیاز است، توجه خاص به سیاست‌های کلان اقتصادی، هارمونی اجتماعی، ثبات سیاسی و صلح، به عنوان پیش شرط‌های رشد اقتصادی و توسعه می‌باشد. (پرانک، 2001-627-628)